Falsyfikat orta 1624

Przedruk artykułu z Gdańskich Zeszytów Numizmatycznych nr.77

Za zgodą autora i GZN.

Artur Jezioro

 

 

FALSYFIKAT ORTA GDAŃSKIEGO Z 1624 ROKU

Orty gdańskie z roku 1624 powstały w trzecim, trwającym od 1623 do 1626 roku, okresie produkcji tych monet w czasie panowania Zygmunta III Wazy. Wytłoczone zostały za pomocą stempli z roku 1623 z przerobioną końcówką daty. Monety te produkowano według ordynacji menniczej z 13 marca 1623 roku, obniżającej ich stopę menniczą do 11 łutów (687,5/1000). Z grzywny czystego srebra uzyskiwano 41 ortów (dla porównania, w latach 1615-1621 liczba ta wynosiła 35,5).

Rocznik 1624 jest jednym z najpopularniejszych, lecz po raz kolejny okazuje się, że monety popularne i raczej niedrogie nie powinny osłabiać naszej czujności. Niedawno spotkałem niebezpieczny, starannie wykonany odlew orta gdańskiego z tego rocznika.

Ciężar przedmiotowego egzemplarza wynosi 7,02 g, a jego średnica 29,0-29,2 mm. Wartości te są zgodne z parametrami monet oryginalnych. Twórcom fałszerstwa udało się zachować wiele cech charakterystycznych dla monet tłoczonych metodą walcową (np. lekko łukowaty krążek). Falsyfikat wykonany został z dobrego srebra i ma prawidłowy dźwięk. Pozostałe, mocne i słabe strony tego fałszerstwa, zostaną tu pokrótce omówione.

Awers monety fałszywej:

 fals1624av

  1. Powierzchnia monety, jak na odlew, jest całkiem dobrej jakości. Nie ma purchli i dziurek po pęcherzykach powietrza, udało się odtworzyć nawet drobne prążki na powierzchni, pierwotnie powstające wskutek walcowania blachy. Jednak chropowatości są zbyt duże w porównaniu z oryginałami, co wskazuje, że egzemplarz ten nie powstał w wyniku walcowania, ani nawet bicia, lecz jest to odlew. Chropowatości te sprawiają, że tło jest matowe, ze stłumionym, rozproszonym połyskiem.
  1. Czcionka i detale rysunku są bardzo precyzyjnie odwzorowane. Ich kształt i ostrość praktycznie nie odbiegają od egzemplarzy oryginalnych. W kącikach liter i innych zakamarkach, uzbrojonym okiem zobaczyć można jednak maleńkie, jasne drobiny, wyglądające jak resztki wosku. Może być to wskazówka, iż fałszerstwo to jest odlewem powstałym metodą traconego wosku.
  1. Oryginalne orty są często słabiej wytłoczone na godz. 3 i 9, w pobliżu końcówek paska blachy. Fałszerz dobrze zdawał sobie z tego sprawę i próbował poprawić ten efekt przez przytarcie odlewu w odpowiednich miejscach. Jednak drobne ryski powstałe tam, zarówno na awersie, jak też rewersie, zdradzają, że był to zabieg celowy.
  1. Odwzorowana została też inna cecha monet tłoczonych metodą walcową – przy rancie, przed godz. 6 widoczny jest punkcik, oryginalnie ułatwiający odpowiednie przesuwanie się paska blachy.
  1. Najsłabszym elementem fałszerstwa jest patyna – czarna, smolista, wyglądająca nienaturalnie. Sprawia ona, że od razu na widok takiego egzemplarza zapala się w głowie „czerwona lampka”.

Rewers monety fałszywej:fals1624rv

  1. Rant to zdecydowanie mocna strona omawianego falsyfikatu. Oryginalne monety, wycinane z paska blachy po wytłoczeniu, charakteryzują się często ostrzejszym rantem od strony rewersu i delikatną „koronką” w niektórych miejscach. Owa „koronka” widoczna jest także w zaznaczonych miejscach przy obrzeżu odlewu. Co więcej, rant, zupełnie jak w oryginalnych ortach, jest leciutko skośny, a na jego powierzchni widoczne są pionowe linie, oryginalnie powstające przy wycinaniu monety z paska blachy. Elementy te świadczą o bardzo dużej precyzji, z jaką wykonane zostało fałszerstwo.

Falsyfikat ten ma swoje słabe punkty, jednak w wielu elementach widoczny jest znaczny postęp techniki produkcji. Dbałość o detale i precyzja wykonania muszą budzić respekt. Widoczne mankamenty pozwalają w tym przypadku jednoznacznie rozpoznać fałszerstwo, ale obawy przed jeszcze doskonalszymi falsyfikatami są niestety uzasadnione.

Oryginalny ort gdański z rocznika 1624, wytłoczony tą samą parą stempli, co egzemplarz sfałszowany (zdjęcie z archiwum WCN):

 24avWCN 24rvWCN

Literatura:

Dutkowski Jarosław, Suchanek Adam, Corpus Nummorum Gedanensis, Gdańsk 2000;

Gumowski Marian, Mennica gdańska, Gdańsk 1990;

Kałkowski Tadeusz, Tysiąc lat monety polskiej, Kraków 1981;

Kamiński Czesław, Kurpiewski Janusz, Katalog monet polskich 1587 –1632, Warszawa 1990;

Kurpiewski Janusz, Fałszerstwa monet i banknotów, Warszawa 1990;

Kuźmin Aleksander M., Organizacja mennic i techniki mennicze w Polsce XVI – XVII w., Warszawa 2003.

Dodaj komentarz